در راستای ترویج ترجمان دانش و معرفی پژوهش‌های مسئله‌محور، معاونت تحقیقات و فناوری دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان گفت‌وگویی علمی و کاربردی با دکتر مرضیه نیک‌پرور، متخصص قلب و عروق و مجری طرح تحقیقاتی «مصارف محلی و بومی گیاه مورینگا» انجام داده است. این پژوهش با تمرکز بر دانش بومی مردم جنوب کشور، ظرفیت‌های کمتر شناخته‌شده یکی از گیاهان ارزشمند بومی هرمزگان را بررسی کرده است.

���� بنده مرضیه نیک‌پرور، متخصص قلب و عروق و فلوشیپ اکوکاردیوگرافی هستم. چند سال پیش به‌صورت اتفاقی با گیاه مورینگا که در برخی مناطق استان هرمزگان رشد می‌کند، آشنا شدیم. با توجه به گزارش‌های متعدد درباره خواص درمانی این گیاه، تصمیم گرفتیم پژوهشی را با هدف شناسایی مصارف بومی و محلی مورینگا و ثبت تجربیات مردم منطقه انجام دهیم. جمع‌آوری داده‌ها حدود یک ماه به طول انجامید.

���� مورینگا از خانواده گز روغنیان است و گونه معروف آن، مورینگا اولیفرا، به «درخت معجزه» شهرت دارد. این گیاه بسیار مقاوم به کم‌آبی، سریع‌الرشد و سازگار با شرایط اقلیمی جنوب کشور است.با توجه به خشکسالی، محدودیت منابع آبی و نیاز به گیاهان کم‌مصرف، مورینگا می‌تواند هم برای سلامت مردم و هم برای اقتصاد کشاورزان منطقه مفید باشد. انگیزه اصلی ما، علاوه بر جنبه درمانی، کمک به توسعه اقتصادی بومیان منطقه بود.

���� منشأ اصلی مورینگا به مناطق گرم و مرطوب مانند هند بازمی‌گردد و اقلیم هرمزگان شباهت زیادی به این مناطق دارد. این گیاه در شهرستان‌هایی مانند بشاگرد، سیریک و جاسک به‌راحتی رشد می‌کند و حتی در برخی نقاط قشم به‌صورت وسیع کشت می‌شود. دسترسی آسان و سازگاری اقلیمی، هرمزگان را به منطقه‌ای ایده‌آل برای این پژوهش تبدیل کرد.

���� بسیاری از مردم بومی طی سال‌ها زندگی در کنار این گیاه، تجربیات ارزشمندی در زمینه مصرف، زمان برداشت، اندام‌های مورد استفاده و کاربردهای درمانی آن کسب کرده‌اند؛ تجربیاتی که ممکن است هنوز به‌طور کامل در طب نوین ثبت نشده باشد. این دانش بومی می‌تواند مبنای پژوهش‌های دقیق‌تر آینده قرار گیرد.

���� پس از مرور مطالعات پیشین، پرسشنامه‌ای طراحی شد که اطلاعاتی درباره نحوه مصرف، اندام مورد کمک، کاربرد درمانی و فصل دسترسی گیاه را شامل می‌شد.با کمک معلمان و دانش‌آموزان منطقه بشاگرد، پرسشنامه‌ها به‌صورت حضوری تکمیل شد.در مجموع ۴۰ پرسشنامه جمع‌آوری شد؛

• ۶۰٪ مرد و ۴۰٪ زن
• رده سنی ۳۳ تا ۸۰ سال
• بیش از نیمی بدون سواد رسمی

���� بیشترین مصرف به‌صورت خوراکی و عمدتاً پودر برگ خشک‌شده بوده است. همچنین استفاده موضعی از روغن مورینگا برای پوست و مو نیز گزارش شده است.

���� شایع‌ترین کاربرد گزارش‌شده از مردم بومی منطقه، جهت درمان مشکلات گوارشی مانند: نفخ، سوءهاضمه و سوزش سر دل بوده است.

���� بسیاری از کاربردهای مورینگا در منطقه با مطالعات جدید هم‌راستاست؛ هرچند استفاده بومی مردم محدودتر از ظرفیت واقعی مورینگا است. این گیاه سرشار از آنتی‌اکسیدان‌هاست و در پیشگیری و درمان بیماری‌های متعددی کاربرد دارد.

ظرفیت‌های توسعه‌ای

���� مورینگا علاوه بر مصرف انسانی،

• منبع علوفه برای دام
• کود گیاهی
• خوراک آبزیان
• و ماده اولیه محصولات سلامت‌محوراست و می‌تواند به اشتغال محلی، بهبود اقتصاد منطقه و حتی توسعه ملی کمک کند. دغدغه اصلی ما از ابتدا، همین نگاه توسعه‌محور بود.

���� توصیه می‌کنیم مردم درباره مورینگا مطالعه و تحقیق کنند و از ظرفیت‌های آن استفاده کنند. ما تجربه تهیه دمنوش، استفاده در مواد غذایی و حتی فرآورده‌های موضعی را داشته‌ایم. اگر آگاهی عمومی افزایش یابد، می‌توان از مزایای این گیاه ارزشمند به‌درستی بهره‌برداری کرد.

این پژوهش نمونه‌ای موفق از پیوند دانش بومی با پژوهش دانشگاهی است که می‌تواند الگویی برای تحقیقات کاربردی، توسعه سلامت و اقتصاد محلی در استان هرمزگان باشد.